نقد مجموعه شعر کتاب اثر فاضل نظری / زهرا عموشاهی

نوشته شده توسط:پیام کریمی کرماشانی | ۱۰۲ دیدگاه

تأملی بر مجموعه شعر «کتاب» سروده ی فاضل نظری

نقدی از زهرا عموشاهی

زهرا عموشاهی / نقد مجموعه شعر کتاب اثر فاضل نظری اختصاصی از ادبی19

 

انتشار اول اختصاصی از ادبی19

شکلک های محدثه

تأملی بر مجموعه شعر «کتاب» سروده ی فاضل نظری

زهرا عموشاهی

مقدمه

در باره ی شعر سخن بسیار گفته اند، و بسیار شنیده ایم، آن را به سخن مخیّل، موزون و مقفّا تعریف کرده اند. می توان با این سخن همنوا بود که «شعر زبان عاطفه است، شعری کامل است که از نظر اندیشه ژرف باشد، از نظر خیال سرشار و از نظر زبان فشرده و آهنگین» (جعفریان، 442:1383). هرچند در شعر همه شاعران می توان عناصری را یافت که سبب تمایز کلام آنان از سخن عادی شود، ولی هرشاعر سبک خاص خود را دارد؛ گاه شاعر عنصر خیال راکه از ابزارهای عمده ی بیان شعر است زیاد به کار می گیرد و گاه زبان و موسیقی شعر را مورد توجه بیشتری قرار می دهد، و گاه عاطفه را. خواننده بیشترین تأثیر را از جنبه ی عاطفی شعر می گیرد؛ هر اندازه شعر سرشار از تجربه های عاطفی باشد با انسان پیوند بیشتری برقرار می کند و هراندازه به دنیای شخصی نزدیک تر شود گستردگی اش کمتر می شود. با این مقدمه، به سراغ نقد کتاب فاضل نظری می رویم.

تحلیل و بررسی

فاضل نظری شاعری غزل سراست؛ غزل پربسامدترین قالب شعر فارسی از گذشته تا امروز بوده است؛ درروزگاران جدید غزل هایی موفق جلوه کرده اند که از معنای قدیم خود فاصله نگرفته اند؛ وبه قول خود شاعر«پس دوران حرف نو زدن و جهان را تازه کردن؛ امروز نیست و فعلا شاعران تنها روایت های جدید از حقیقت های قدیم می آفرینند» (نظری، 10:1391). نظری، غزل را سخن گفتن با محبوب و قدم زدن درخلوت عشق می داند و آن را یکی از واپسین سنگرهای دفاع از اندیشه ورزی و جهان بینی ایرانی می داند. پنجمین مجموعه ی غزل فاضل نظری «کتاب» نام دارد. این کتاب از 39 غزل عاشقانه، عارفانه و اجتماعی تشکیل شده است. در پشت جلد این کتاب آمده است:

«بسته می شود کتاب

و تو چه می دانی

شاید آن ساعت نزدیک باشد...»

دریک نگاه منظور از کتاب، کتاب زندگی و پایان یافتن عمراست و تلمیحی نیز به آیه 63 سوره احزاب دارد.

«یسئلک الناس عن الساعه قل انما علمها عندالله و ما یدریک لعل الساعه تکون قریبا»

«ای رسول ما مردم از تو می پرسند که ساعت قیامت کی خواهد بود؟ جواب بده که آن را خدا می داند و بس و تو (ای رسول) چه می دانی (بگو به مردم غافل) شاید آن ساعت بسیار موقعش نزدیک باشد.

فاضل شاعری مرگ آگاه است و زندگی را حقیرتر از مرگ می داند و در حین زندگی خوگرفتن با مرگ را توصیه می کند و پایان عمر را مرحله ای برای رسیدن می داند:

«بامرگ خو بگیر، همین است زندگی» (نظری، 27:1395)

موسیقی بیرونی

به طور کلی می توان گفت پس از تخیّل و عاطفه که رکن معنوی شعر هستند، وزن مهم ترین و موثّرترین عامل است. وزن یک شعر از نظرگاه شاعر، اختیاری و انتخابی نیست و شاعر وزن را به طور طبیعی از نفس شعر الهام می گیرد و به شعر زیبایی سحرآمیزی می بخشد. بعضی از اوزان عروضی به کاررفته در این کتاب به شرح زیراست:

«مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن: بحرمجتث مثمن مجنون مخذوف»

«مفتعلن فاعلن مفتعلن فع- بحرمنسرح مثمن مطوری منحور»

«مفاعلن فعلاتن مفاعلین- بحر مضارع مسدس مقبوض مخبون»

«مفعول فاعلاتُ مفاعیلُ فاعلن- بحر مضارع مثمن احزب مکفوف محذوف»

«فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن- بحررمل مثمن محذوف»

«مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن- بحرهزج مثمن سالم»

هماهنگی مقصود شعر با وزن انتخابی مناسب، تأثیر و دل انگیزی شعر را دو چندان می کند و هرشعری وزن خاص خود را می طلبد. برای سرودن اشعار با مضامین درد و رنج و خستگی، اوزان سنگین یا موقر را به کار می برند و برای سرودن اشعار با محتوای شاد و طرب انگیز وزنی تند و شاد و ضربی مناسب است. واژگانی که هجاهای بلند آن نسبت به هجاهای کوتاه بیشتر است موجب حالت عاطفی ملایم تر و سنگین تری در مخاطب می شود.

همان طور که دیدیم شاعر بیشتر از وزن های سنگین و از کلماتی که هجاهای بلند آنها بیشتر است استفاده نموده؛ و این امر باعث شده این اشعار دل نشین با بارعاطفی حزن و اندوه باشند. از آن جا که شاعر در یک حالت روحی خاصی، اشعار خود را نمی سراید، لذا درحالت های مختلف احساسی، روحی و روانی وزن خاص مناسب با محتوای آن حال و هوا را برمی گزیند؛ و تنوع درشعرش ایجاد می شود و این تنوع اوزان تا حدودی در اشعار فاضل هم دیده می شد.

البته در این اشعار جنبه موسیقی کمتر مورد توجه قرار گرفته و به ایماژ شعری وجنبه های عاطفی توجه بیشتری داشته است و همین باعث شده دلنشین تر باشد و اشعارش مورد توجه و استقبال دوستدارانش قرار بگیرد.

موسیقی کناری

شاعر با استفاده از قافیه و ردیف موسیقی ایجاد می نماید که ساختن آن از عهده وزن عروضی برنمی آید بنابراین موسیقی کناری در شعر قافیه و ردیف است.

قافیه:

انسان با شنیدن قافیه به اوج لذتی که باید از شعر ببرد، دست می یابد. «قافیه نشان می دهد که شعرطرح دارد» (زرین کوب ،101:1371 ). غزل قالبی است که بخش عمده ی تأثیر موسیقیایی خود را مدیون قافیه است. قافیه نقش مهمی در اندیشه شاعر دارد. گاه شاعر یک واژه بسیط را با کلمه ای مرکب قافیه می کند و این کابردی است متفاوت از قافیه و این امکان را برای شاعر فراهم می سازد که هرنوع واژه ای را از جهت بسیط و مرکب بودن (یا داشتن حروف الحاقی، پسوند یا ضمیر) با یکدیگر قافیه قرار دهد.

ردیف

غزل بی ردیف سرودن کاری دشوار است و کمتر غزل نابی را می توان یافت که بدون ردیف سروده باشند ردیف هم موسیقی شعر را تکمیل می کند و بر قدرت موسیقیایی قافیه می افزاید. اگر ردیف فعل یا گروه فعلی باشد نوعی حرکت و پویندگی درفضای شعر ایجاد می کند که موسیقی به کمال خود دست می یابد و اگر اسم باشد این پویایی و حرکت را ندارد. که این نوع ردیف ها هم در اشعار شاعر دیده می شود.

«مپرس شادی من حاصل از کدام غم است

که پشت پرده عالم، هزار زیر و بم است» (همان: 15)

ردیف های طولانی و دشوار، نیز گاه در شعر به کار می رود؛ اما توانایی شاعر چنان در تار و پود غزل گسترده است که آن دشواری را به سوی خیال انگیزی و تصویرگرایی رهنمون می کند و البته در این نوع شعر نوعی سرگردانی دیده می شود.

و این نوع ردیف هم درغزلیات این شاعر دیده می شود:

«بردار دل ازشیشه رازی که شکسته است

از آینه چشم نوازی که شکسته است» (همان: 51)

«یک رود و صد مسیر همین است زندگی

با مرگ خو بگیر؛ همین است زندگی» (همان: 27)

ردیف طولانی در اشعار سبب می شود که بقیه واژگان بیت کمتر باشند و سنگینی چنین ردیفی در شعر کاملاً احساس می شود.

موسیقی معنوی

موسیقی معنوی ایجاد نوعی زنجیره را که به هم پیوستن اجزای درونی یک شعر را سبب می شود و به آن بیان محکمی می بخشد (شفیعی کدکنی، 1381: 124، 123).

تلمیح: شاعر به جهت غنای موسیقی معنوی به تلمیح روی می آورد؛ که در چند مورد در غزلیات فاضل دیده می شود.

«تو اگر یوسف خود را شناختی عجب است

ای که بینا شده چشم تو ز یک پیراهن» (نظری، 43:1395)

تضاد: باعث ایجاد موسیقی معنوی در شعر می شود؛ عموماً تضاد باعث روشنگری و شناخت پدیده ها می شود به لطافت شعر می افزاید:

«من که عمری دل برای دوستان سوزانده ام

حال باید دل بسوزاند برایم دشمنم» (همان:57)

مراعات نظیر: در سخن ادبی بسیار استفاده می شود و موجب تکاپوی ذهن خواننده و افزایش موسیقی آن می شود و سبب انسجام بیت غزلیات است.

«اگر در آتش مهرت گداختیم به غم

جزای سوختگان در غمت دوچندان است» (همان:33)

آرایه های تشبیه؛ تکرار؛ واج آرایی و جناس ... نیز در این غزلیات دیده می شود که بیشترین بسامد را تضاد، مراعات نظیر، تکرار، تشبیه داراست. شاعر از تتابع اضافات استفاده کرده است، چند واژه را که با هم پیوندی نحوی دارند؛ و این پیوند یکی از پیوستگی های نحوی است.

«این رقص موج زلف خروشنده ی تونیست

این سیب سرخ ساختگی ،خنده تو نیست» (همان: 11)

«گفتم از قصه زلفت گره ایی باز کنم

به پریشانی گیسوی تو سوگند، نشد» (همان: 29)

بسامد واژگان

هر شاعری به صورت ناخودآگاه تمایل به استفاده از تعدادی واژه را دارد و این تمایل باعث کاربرد بالای آن واژه می شود که تجزیه و تحلیل این واژه ها می تواند بینش فکری و اندیشه یک شاعر را نمایان سازد. نظری در مضمون سازی توانمند است اما گاه این مضامین را از دایره محدود انتخاب می کند. این کتاب نظری، عشق با 29 بسامد بالاترین کاربرد را دارد، بار مثبت این واژه و عاطفه و احساس پررنگی که با شنیدن آن ایجاد می شود در این کاربرد موثر می نماید. غم با بسامد 20 از کلید واژه ها و لغات مهم این کتاب است و عقل و آه هرکدام با بسامد 15 مورد از واژگان مهم و کابردی غزلیات است.

عشق

شاعر عقیده دارد که بی عشق هیچ کاری به سرانجام نمی رسد و ترک عشق را غیر ممکن می داند. عشق را معجزه می داند و مقام عشق ورزیدن را بالاترین مقام می داند. عشق را همچون جان در بدن می داند و ظهور آن را اتفاقی نمی داند؛ همراهی با عشق رازندگی و دوری از آن را مرگ می داند. عشق در اشعارش موج می زند و با آن گفت و گوها دارد و یا به وسیله این موهبت از دل مردگی پرهیز می کند و عطر این عشق طربناک درخیلی از اشعارش جاری است. از عشق عرفانی هم سخن می گوید؛ تردید را دور از دل عاشق می داند. باختن درراه عشق را پیروزی می داند:

«عشق می بازم که غیراز باختن در عشق نیست

در نبردی این چنین هرکس به خاک افتاد برد» ( همان:63)

غم

غم یکی از عواطف انسانی است که همیشه همراه او بوده است و شاید بتوان گفت غم در شعر می تواند محصول تنگناهای اجتماعی باشدو این غم همراه با یأس و سرگشتگی است که متأثر از اندیشه های یک شاعر است و شاعر همواره حس دردمندی را می پروراند. نظری حتی لبخند مستان را حاصل از غم می داند و دنیا را از شادی به دور می بیند، او از غم نمی هراسد و خون دل خوردن را حاصل غم و اندوه می داند و در جایی واژه غم را چه شاعرانه و دل نشین درقالب یک بیت بیان می کند:

«به احتیاج سراغ از تو می گیرم

که غم قنوت نماز نیاز مندان است» (همان:33 )

اشعار در دوره سبک هندی سرشار از مضامین رنج آلود و یأس آور است و استفاده از بسامد بالای این واژه نشان می دهد که فاضل نظری به این سبک نظر داشته است.

آه

شاعر دل را آینه می داند وآه را غبار زداینده ی آن. آه را حاصل قلب پردرد می داند و دل تیرگی نمی پذیرد مگر با آه جگرسوز، گاه این آه از سر حسرت و درد و فراق و جدایی است و گاه این آه روشنگر است و زداینده تباهی ها از دل و دوری از تیرگی هاست:

«جز آه نمی آید از این قلب پر از درد

آنقدر مزن چنگ به سازی که شکسته است» (همان:51)

عقل

تعریف هیچ واژه ای به اندازه عقل مشکل نیست؛ ولی پی بردن به حقیقت عقل دشوار است و شاعر«کتاب» از عقل این گونه تعبیر می کند که عقل هیچ گاه نمی خواهد سرعقل بیاید. بیماری را گرفتار بودن می داند. عقل انسان را می فریبد و تردید را حاصل از اما گفتن های عقل می داند، آن را کوچک می داند و بهانه گیر که به جز چون و چرا چیزی ندارد و در انکار عشق است.

«با خود گفتم بگیرم دست یا جان تو را؟

اختلاف حرف دل با عقل صد فرسنگ بود» (همان: 69)

تصویرسازی

درب عضی مصراع های غزلیات نظری تصویر سازی دیده می شود و این تصویر ها شعر را به سبک هندی نزدیک ساخته است

«دل بی حوصله صد بار فرو ریخته بود

زیر این سقف نمی زند اگرآن آه ستون» (همان:31)

«از تهی دستی خود شرم ندارم چون سرو

شاخه را دلخوشی میوه کشیده است به زیر» (همان:77 )

تأثیرپذیری نظری از شاعران

نظری چون حافظ چشم به افق عشق و ایمان می دوزد و اختیار را هم در جایی جبر می داند. ایمان قلبی را می ستاید نه ایمانی که فقط برای انجام بندگی باشد و خود را باخبر از راهی می داند که ذکرش قل هوالله است؛ و همراهی عشق را با خود عامل گذشتن از پل صراط می داند. جاه طلبی را دوست ندارد و به بیان تقابل بین عقل و عشق پرداخته و عقیده دارد تنها با عشق می توان حقایق را دید. در این مجموعه گاه به جبر معتقد است و همچنان که عشق موضوع اصلی شعر حافظ است فاضل هم بیشترین نظر را به عشق داشته است؛ حافظ معتقد است با نیروی عشق می توان جهان را به جنبش درآورد. حافظ برای جبر و اختیار حدود ومراتبی قائل است و ساده ترین و نازل ترین سطح جبر و اختیار را چه کنم یا چه نکنم می داند. پس فاضل نظری هم به حافظ داشته و از او تأثیر پذیرفته است

«مرا با چشم های بسته از پل بگذران ای دوست!

تو وقتی با منی دیگر مرا بیم معادی نیست» (همان:19)

«حافظا روز ازل گربه کف آری جامی

یکسره از کوی خرابات برندت به بهشت» (حافظ ،129:1379)

«من بی تو سرافکنده و دم سردم و دلخون

ای عشق! سرت سبز و دمت گرم و دلت خوش» (نظری،37:1395)

«عالم از ناله عشاق مبادا خالی

که خوش آهنگ وفرح بخش هوایی دارد» (حافظ ،129:1379)

«گمان مکن که تو مختاری و جهان مجبور

که اختیار تو را هم خدا به جبر نوشت» ( نظری،87:1395)

«رضا به داده بده وزجبین گره بگشای

که بر من و تو در اختیار نگشوده است» (حافظ ،47:1379)

از این جنبه که عشق را هر دو کارگشا می دانند و به تقابل عقل و عشق اعتقاد دارند. در آن جایی که خود را در آیینه حقیقت می داند و غیراز حقیقت نمی گوید و با شوق به اصل خویش باز می گردد درآنجایی که یگانگی است.

درغزل «غزال» نیز نظری به شعر عبدالجواد ادیب نیشابوری داشته است.

«می خرامد غزلی تازه در اندیشه ما

شاید آهوی تو رد می شود از بیشه ی ما» (نظری،13:1395)

ادیب نیشابوری:

«همچو فرهادبود کوه کنی پیشه ما

کوه ماسینه ما ناخن ما تیشه ما»

نتیجه گیری

در یک نگاه کلی می توان گفت در این کتاب اشعار عاشقانه، عارفانه، آیینی و اجتماعی با هم وجود دارد؛ نکته ی قابل توجه بیشتر شعرهای نظری سادگی شعرهای اوست و شعرهایش دل نشین است و مورد استقبال دوستداران شعر قرار گرفته است. در این کتاب عشق را بسیار زیبا بیان کرده است؛ و فصل مشترک عشق و عقل را تنهایی می داند؛ عاشقی را شیوه خود می داند و جنون را پیشه خود؛ از سفر خویشتن به خویشتن می گوید. خود را فریب خورده عقل و شکست خورده عشق می داند و این ستم ها را از خود می داند و جای هیچ شکایتی نیست. اندیشه ی آزادی دنیا را برایش کوچک می کند؛ نظری شاعر اصیلی است و دارای اندیشه های ناب و به دنبال آزادی و حقیقت است. او دنیای شعرش را با دنیای حقیقی متفاوت ندانسته است؛ نظری زبان کهنه و معیار را درکنار هم به کارگرفته و همین باعث صمیمیت اشعارش شده است؛ نگاه شاعرانه او به حافظ نزدیک است؛ موسیقی در شعر او رعایت شده و وزن های متین و آرام به کار برده است. بعضی غزلیاتش نظیر شیشه می (نظری،54:1395 )، پیشکش(نظری،66:1395 ) سطحی و کم عمق است اما غزلیات خوب و زیبا هم در کتابش زیاد می توان یافت. در به کار گیری مضامین و فراوانی غم و اندوه در شعرش به شاعران سبک هندی نزدیک می شود، گاه اشعارش به صورت بیت مستقل استفاده می شود. سه غزل از این کتاب شعر آیینی است و آثار عشق به ائمه در آن موج می زند: بیکران: درمورد امام زمان(عج) (نظری،78:1395 )؛ سربلندان: درمورد امام حسین(ع) (همان:32)؛ صراط مستقیم حضرت علی(ع) (همان:40).

منابع

جعفریان ،حیات فکری و سیاسی امامان شیعه ، قم ، انصاریان ،1383.

حافظ،شمس الدین ،دیوان غزلیات به کوشش سید صادق سجادی - علی بهرامیان ،چاپ نخست ،لیلی ،1379.

زرین کوب ،عبد الحسین ،ارسطو وفن شعر ، تهران،امیر کبیر ،1381.

شفیعی کدکنی،محمد رضا ،ادوار شعر فارسی ،تهران :سخن 1380.

نظری ،فاضل،کتاب ،تهران :سوره مهر 1395 .

نظری ،فاضل،گزینه اشعار ،تهران :مروارید 1391 .

 

  • http://onefishtwofish310.typepad.com

    http://onefishtwofish310.typepad.com

    • ۱۳۹۶/۰۲/۲۴ - ۱۹:۵۵:۳۸

    Stunning story there. What happened after? Good luck!

  • RogerAneni

    RogerAneni

    • ۱۳۹۶/۰۵/۰۳ - ۱۸:۱۹:۵۶

    Dissertation Writing Service - EssayErudite.com

    Our https://essayerudite.com/dissertation-writing-service/ provides a full-scale writing assistance accessible online 24/7.
    Apart from many other writing companies, we are rather picky when forming a professional staff of experts.
    Moreover, we try to make our every customer feel safe and pleased with the service.

  • EssayPaper

    EssayPaper

    • ۱۳۹۶/۰۵/۰۴ - ۱۲:۳۲:۳۵

    EssayErudite.com is the web's leading provider of quality and professional academic writing.
    When it comes to essay writing, an in-depth research is a big deal. Our experienced writers are professional in many fields of knowledge so that they can assist you with virtually any academic task. We deliver papers of different types: essays, theses, book reviews, case studies, etc.
    We have thousands of satisfied customers who have already recommended us to their friends. Why not follow their example and place your order today?

  • AaauceFug

    AaauceFug

    • ۱۳۹۶/۰۵/۰۸ - ۰۵:۲۵:۴۲

    Segway Verona offers tours that make sure you will enjoy a fun and immerse experience of our beloved city. We combine Segway, our innovative way of transportation, with tours in the historical city centre. Through our explorations of 1 or 2 hours, we will bring you to the most breathtaking spots, so that, if you do not stay long in Verona, we make sure that you see all of the unmissable sights!

    Segway is really easy to use! It is so intuitive that it feels like an extension of the human body. To understand why, consider this: if you stand up and lean forward, so that you are out of balance, you will intuitively put your leg forward. Segway works the same way: to move forward or backward

  • ngozseUnoma

    ngozseUnoma

    • ۱۳۹۶/۰۵/۱۰ - ۲۲:۱۷:۰۴

    fogyni keresztul Sindi Krouford http://cigopweight.space/zms4-z73v-vs6v118.html a legjobb, ha hasznГЎlni a fogyГЎs http://cigopweight.space/mclw8za6c1744y86i-ru.html Schlankheits echte Bewertungen von Г„rzten Preis http://cigopweight.space/76qr-sh11u-h16tvlc81d.html dieta ricetta tГЁ allo zenzero in un thermos http://cigopweight.space/i6d63hy5bb.html trattamento dimagrante Neumyvakin soda http://cigopweight.space/t2vlj26d85jsg4u796.html A legjobb Г©s legegyszerЕ±bb diГ©ta fogyГЎs http://cigopweight.space/w8s1k7-sj873ke.html hogyan lehet hatГ©konyan fogyni segГ­tsГ©gГ©vel sportok http://cigopweight.space/5q-48b19wr34.html HГЎnytatni fogyГЎs vГ©lemГ©nyek http://cigopweight.space/btumc1t3q219zu

  • bsolution

    bsolution

    • ۱۳۹۶/۰۵/۳۰ - ۲۲:۴۴:۰۶

    Online canadian http://www.brandssolution.co.uk/uploads/160_120/pharmacy/ginaikos.html cheapest prices online.

  • Stephenchoom

    Stephenchoom

    • ۱۳۹۶/۰۷/۰۶ - ۱۴:۴۰:۰۹

    [URL="http://writepapersonline.org/writing-research-paper.html"]writing research paper[/URL]
    http://writepapersonline.org/writing-academic-papers.html - writing academic papers
    writing research paper - writepapersonline.org/writing-research-paper.html

  • Michaelsnope

    Michaelsnope

    • ۱۳۹۶/۰۷/۰۶ - ۲۰:۴۰:۳۵

    [URL="http://writepapersonline.org/tipps-bachelorarbeit-schreiben.html"]tipps bachelorarbeit schreiben[/URL]
    http://writepapersonline.org/dissertation-case-study.html - dissertation case study
    student research papers - writepapersonline.org/student-research-papers.html

  • JamesFexia

    JamesFexia

    • ۱۳۹۶/۰۷/۰۹ - ۰۰:۴۵:۱۰

    [URL=http://3dsvetilnik.ru/%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%BD%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA-3d/]Светильник-ночник 3D[/URL]
    Светильник-ночник 3D с пультом дает приятный мягкий свет за счет энергосберегающих LED ламп и может работать от USB кабеля
    http://3dsvetilnik.ru/%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%BD%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA-3d/

  • Leonardsic

    Leonardsic

    • ۱۳۹۶/۰۷/۰۹ - ۱۵:۱۰:۳۴

    [URL=http://writepapersonline.org/college-essay-for-admission.html]college essay for admission[/URL]

    http://writepapersonline.org/college-essay-for-admission.html

  • PeterStync

    PeterStync

    • ۱۳۹۶/۰۷/۱۷ - ۱۳:۱۸:۳۷

    [URL=http://writepapersonline.org]college essay for admission[/URL]

    http://writepapersonline.org

  • MIAJux

    MIAJux

    • ۱۳۹۶/۰۷/۲۶ - ۰۹:۳۵:۴۹

    http://twitxr.com/jackriley/updates/1817383/